El - Mutavvel

İslam düşünce dünyasının zirve şahsiyetlerinden olan Teftâzânî İslâmî ilimlerin birçok alanında çok büyükeserler vermiş olup belâgat alanında da zirveyi tutmuş; Sekkâkî ve Kazvînî ile beraber Abdülkâhir el-Cürcânîve Zemahşerî sonrası belâgat düşüncesini büyük oranda etkilemiş ve bu alanda çok kıymetli eserler vermiştir.Teftâzânî'nin belâgat ilmine dair üç eseri olup bunların ilki hâlihazırda tercüme edilen ve el-Mutavvel diyebilinen eseridir. Diğerleri ise el-Mutavvel'i ihtisar ettiği Muhtasaru'l-Meânî ve Sekkâkî'nin el-Miftâh'ınınbelâgatle ilgili bölümüne yazdığı şerhtir. Teftâzânî el-Mutavvel'in yazımına yirmi yaşında başlamış, yirmialtıyaşında bitirmiştir. Çok erken bir dönemde yazılmış olmasına rağmen bu eser üzerine birçok haşiye ve sondönem itibariyle de şerhler yazılmış, özellikle de Osmanlı medreselerinde belâgate dair üst düzeyde okutulaneserlerin en başında gelmiştir. el-Mutavvel memzuc bir şerh olup et-Telhîs üzerine yazılan şerhlerin en güzeliolarak tavsif edilmektedir. Rivayete göre Timur, kıymetinden dolayı bu kitabı Herat kalesinin kapısınaasmıştır. el-Mutavvel sonrası belâgat alanındayazılan şerh, haşiye ve talik tarzındaki eserler de -hepsiolmamakla birlikteçoğunlukla Seyyid Şerif Cürcânî'nin el-Miftâh şerhi olan el-Misbâh'ı ve Adudüddînel-Îcî'nin el-Miftâh'ın bir muhtasarı olan el-Fevâidü'l-Ğıyâsiyye'si ile Teftâzânî'nin el-Mutavvel'i etrafındadönmüştür.